आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत मानदुखी, मान आखडणे, आणि खांद्यांमध्ये वेदना होणे या समस्या अनेकांना जाणवतात. संगणकासमोर बराच वेळ काम करणे, मोबाईलचा सतत वापर, वयानुसार मणक्यामध्ये होणारे बदल, आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव यांमुळे मानेच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. या सर्वांच्या मागे सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस (Cervical Spondylosis) हे कारण असू शकते.
सोलापूरमधील अनेक नागरिकांना या आजाराचे निदान झाल्यानंतर उपचार त्वरित सुरू करणे आवश्यक आहे का, असा प्रश्न पडतो. सुरुवातीला वेदना सौम्य असल्यामुळे काहीजण उपचार पुढे ढकलतात. मात्र, मणक्यामधील झीजजन्य बदल आणि मज्जातंतूंवरील संभाव्य दाब यांचा विचार करता वेळेवर वैद्यकीय तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस म्हणजे काय?
मानेच्या मणक्याला सर्व्हायकल स्पाइन असे म्हणतात. या मणक्याच्या मध्ये असलेल्या चकत्या (Discs) हालचाली करताना धक्के शोषून घेतात आणि मणक्यांमध्ये लवचिकता टिकवण्यास मदत करतात. वयानुसार या चकत्यांमध्ये झीज होऊ शकते. या बदलांना सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस असे म्हणतात.
या समस्येची सुरुवातीची लक्षणे अनेकदा सामान्य वाटतात. उदाहरणार्थ:
- मान सतत दुखणे किंवा आखडल्यासारखी वाटणे.
- मान वळवताना त्रास किंवा हालचालींवर मर्यादा येणे.
- खांद्यांमध्ये आणि खांद्यांच्या हाडांजवळ वेदना होणे.
- हातांमध्ये मुंग्या येणे किंवा बधिरपणा जाणवणे.
- काही प्रकरणांमध्ये हातांची पकड किंवा स्नायूंची ताकद कमी होणे.
ही लक्षणे दिसल्यास स्वतःहून निष्कर्ष काढण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस अजून किती वाईट होऊ शकतो?
सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस हा झीजजन्य बदलांशी संबंधित आजार आहे. त्याची तीव्रता आणि प्रगती प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगवेगळी असते. काही रुग्णांमध्ये एमआरआयमध्ये बदल दिसूनही कोणतीही लक्षणे नसतात. तर काहींमध्ये पुढीलप्रमाणे बदल होऊ शकतात.
१. चकतीतील पाण्याचे प्रमाण कमी होणे (डिस्क डिहाइड्रेशन)
वयानुसार मणक्यामधील चकतीतील पाण्याचे प्रमाण कमी होऊ शकते. त्यामुळे चकतीची लवचिकता कमी होते आणि तिची धक्के शोषण्याची क्षमता प्रभावित होऊ शकते. यामुळे मानेमध्ये वेदना किंवा आखडलेपणा जाणवू शकतो.
२. चकतीची उंची कमी होणे आणि हाडांची अतिरिक्त वाढ
झीज वाढल्यास चकतीची उंची कमी होऊ शकते. शरीराच्या प्रतिसादामुळे मणक्याच्या कडांवर हाडांची अतिरिक्त वाढ (बोन स्पर) होऊ शकते. या बदलांमुळे मानेच्या मणक्याच्या हालचालींवर परिणाम होण्याची शक्यता असते.
३. फोरॅमिनल स्टेनोसिस
मणक्यामधून मज्जातंतू बाहेर पडण्यासाठी लहान मार्ग असतात. या मार्गांना फोरॅमिना म्हणतात. चकतीतील बदल आणि हाडांची अतिरिक्त वाढ यांमुळे काही वेळा या मार्गांमधील जागा अरुंद होऊ शकते. या स्थितीला फोरॅमिनल स्टेनोसिस म्हणतात.
४. मज्जातंतूंवर दाब येणे (नर्व्ह कॉम्प्रेशन)
मज्जातंतू बाहेर पडण्याच्या जागेत पुरेशी जागा नसल्यास मज्जातंतूंवर दाब येऊ शकतो. त्यामुळे मानेपासून खांद्यापर्यंत किंवा हातापर्यंत वेदना जाणवणे, बोटांमध्ये मुंग्या येणे, आणि बधिरपणा अशी लक्षणे दिसू शकतात. काही रुग्णांमध्ये हातांची ताकदही कमी होऊ शकते.
मात्र, हे सर्व बदल प्रत्येक रुग्णामध्ये याच क्रमाने किंवा एकाच तीव्रतेने होतील असे नाही.
वेळेवर उपचार सुरू करणे का महत्त्वाचे आहे?
सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिसचे निदान झाल्यानंतर लक्षणांकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही.
- सुरुवातीच्या टप्प्यात तपासणी आणि योग्य उपचार सुरू केल्यास वेदना नियंत्रित करण्यास, मानेची हालचाल सुधारण्यास, आणि दैनंदिन कामे अधिक सहज करण्यास मदत होऊ शकते.
- वेळेवर उपचार घेतल्यामुळे रुग्णाला योग्य व्यायाम, शरीराची ठेवण सुधारण्याचे मार्गदर्शन, आणि आवश्यक वैद्यकीय उपचार मिळू शकतात.
- योग्य उपचारांमुळे लक्षणे वाढण्याचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
मात्र, कोणताही उपचार मणक्यामधील सर्व झीजजन्य बदल पूर्णपणे थांबवेल किंवा उलटवेल, असे गृहीत धरू नये.
नॉन-सर्जिकल स्पाइनल डीकंप्रेशन: शस्त्रक्रियाविरहित उपचाराचा पर्याय
सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिसच्या काही निवडक रुग्णांसाठी नॉन-सर्जिकल स्पाइनल डीकंप्रेशन ट्रीटमेंट (NSSDT) हा सर्वात प्रभावी पर्याय असू शकतो.
- या उपचारपद्धतीमध्ये संगणक नियंत्रित यंत्रणेच्या साहाय्याने मणक्यांवर नियंत्रित ताण दिला जातो.
- विशेष पट्ट्यांच्या मदतीने रुग्णाला योग्य स्थितीत ठेवून उपचार केले जातात.
- या प्रक्रियेचा उद्देश मणक्यामधील चकतीवरील दाब आणि संबंधित लक्षणांवर परिणाम करणे हा असतो.
- रुग्णाच्या स्थितीनुसार NSSDT सोबत स्नायू बळकट करणारे व्यायाम आणि दैनंदिन हालचालींबाबत मार्गदर्शन दिले जाऊ शकते.
मात्र, उपचार सुरू करण्यापूर्वी ऑर्थोपेडिक डॉक्टर किंवा मणक्याच्या तज्ज्ञांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.
सोलापूरमधील रुग्णांनी कोणती काळजी घ्यावी?
सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिसची लक्षणे असल्यास पुढील गोष्टींची काळजी घ्या:
- मोबाईल वापरताना मान सतत खाली झुकवून ठेवू नका.
- संगणकावर काम करताना स्क्रीन डोळ्यांच्या पातळीवर ठेवा.
- बराच वेळ एकाच स्थितीत बसणे टाळा आणि नियमित विश्रांती घ्या.
- डॉक्टर किंवा फिजिओथेरपिस्टने सुचवलेले व्यायाम नियमित करा.
- स्वतःहून मानेला जोर देणारे व्यायाम किंवा उपचार करू नका.
- वेदना वाढत असल्यास किंवा हातांची ताकद कमी होत असल्यास वैद्यकीय तपासणी करून घ्या.
हात-पायांमध्ये वाढता अशक्तपणा, चालताना तोल जाणे, किंवा लघवी-शौचावरील नियंत्रणात बदल जाणवल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या. ही लक्षणे मणक्याच्या मज्जारज्जूवरील दाबाशी संबंधित असू शकतात आणि कदाचित शस्त्रक्रियेची आवश्यकता असेल.
ANSSI बद्दल:
आम्ही ANSSI Wellness मध्ये मणक्याच्या समस्यांने ग्रस्त असलेल्या त्या रुग्णांच्या जीवनाचा दर्जा सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित करतो, ज्यांच्यासाठी इतर पारंपारिक उपचार अयशस्वी ठरले आहेत. आधुनिक नॉन-सर्जिकल स्पाइनल डीकंप्रेशन उपचारांद्वारे रुग्णांना शस्त्रक्रिया टाळण्यास आणि सुरक्षित आणि प्रभावी वातावरणात बरे होण्यास मदत करण्यासाठी ANSSI वचनबद्ध आहे.
ANSSI Wellness शी कनेक्ट व्हा LinkedIn, Instagram, आणि Facebook वर, आणि तज्ञांकडून मार्गदर्शन मिळवा.


